YaÅŸamak bir aÄŸac gibi, tek ve hürr - NAZÄ°M HÄ°KMÆT
"Başım köpük köpük bulut, içim dışım deniz,
ben bir ceviz aÄŸacıyım Gülhane Parkı'nda,
budak budak, ÅŸerham ÅŸerham ihtiyar bir ceviz.
Ne sen bunun farkındasın, ne polis farkında.
Ben bir ceviz aÄŸacıyım Gülhane Parkı'nda.
Yapraklarım suda balık gibi kıvıl kıvıl.
Yapraklarım ipek mendil gibi tiril tiril,
koparıver, gözlerinin, gülüm, yaşını sil.
Yapraklarım ellerimdir, tam yüz bin elim var.
Yüz bin elle dokunurum sana, Ä°stanbul'a.
Yapraklarım gözlerimdir, ÅŸaÅŸarak bakarım.
Yüz bin gözle seyrederim seni, Ä°stanbul'u.
Yüz bin yürek gibi çarpar, çarpar yapraklarım.
Ben bir ceviz aÄŸacıyım Gülhane Parkı'nda.
Ne sen bunun farkındasın, ne polis farkında."
Bu gün "MÉ™n bir ceviz aÄŸacıyam"ÅŸedevrinin müÉ™llifi, məşhur türk ÅŸairi Nazim HikmÉ™rin (RAN) anım günüdür.
Nazim HikmÉ™t 1902-ci il yanvarın 15-dÉ™ zadÉ™gan ailÉ™sindÉ™ anadan olub. 1918-ci ildÉ™ Ä°stanbulda HÉ™rbi DÉ™nizçilik mÉ™ktÉ™binÉ™ daxil olib, TürkiyÉ™nin xarici müdaxilÉ™çilÉ™r tÉ™rÉ™findÉ™n iÅŸÄŸalı É™leyhinÉ™ ÅŸeir yazdığı üçün 1919-cu ildÉ™ oradan xaric edilib.. "SÉ™rvliklÉ™rdÉ™" adlı ilk ÅŸeiri 1918-ci ildÉ™ "Yeni mÉ™cmuÉ™" jurnalında dÉ™rc olunub. 1920-ci ildÉ™ o, iÅŸÄŸal olmuÅŸ Ä°stanbuldan milli azadlıq uÄŸrunda vuruÅŸan Anadoluya gedir. 1921-ci ildÉ™ Sovet Rusiyasına gÉ™lÉ™rÉ™k,1922-1924-cü illÉ™rdÉ™ Moskvada Şərq ZÉ™hmÉ™tkeÅŸlÉ™rinin Kommunist UniversitetindÉ™ tÉ™hsil alır.
1924-cü ildÉ™ TürkiyÉ™yÉ™ qayıdaraq, inqilabi "Oraq-çÉ™kic" qÉ™zetindÉ™, "Aydınlıq" jurnalında Lenin ideyalarını tÉ™rÉ™nnüm edÉ™n É™sÉ™rlÉ™rlÉ™ çıxış edir. HÉ™min orqanlar baÄŸlandıqdan sonra tÉ™qib olunan vÉ™ 1925-ci ildÉ™ qiyabi surÉ™tdÉ™ 15 il hÉ™bsÉ™ mÉ™hkum edilÉ™n Nazim HikmÉ™t 1927-ci ildÉ™ yenidÉ™n gizli olaraq SSRÄ°-yÉ™ gÉ™lir. 1928-ci ildÉ™ Bakıda ÅŸairin "Günəşi içÉ™nlÉ™rin türküsü" adlı ilk ÅŸerlÉ™r kitabı çapdan çıxır. 1938-ci ildÉ™ yenidÉ™n TürkiyÉ™yÉ™ qayıtdıqdan sonra hÉ™bs olunan Nazim HikmÉ™t 8 ay hÉ™bsxanada yatmış vÉ™ iÅŸdÉ™ heç bir dÉ™lil-sübut olmadığına görÉ™ azad edilir.
1929-cu ildÉ™ "835 sÉ™tir", 1930-cu ildÉ™ "Baron-3", 1930-cu ildÉ™ "1+1=1", 1931-ci ildÉ™ "SÉ™sini itirmiÅŸ ÅŸÉ™hÉ™r" kitablarındakı ÅŸerlÉ™rdÉ™ xalqın ağır hÉ™yatı, inqilabi mübarizÉ™yÉ™ çağırış öz É™ksini tapır. 1924-cü ildÉ™ yazdığı "Cokonda vÉ™ Åži-Ya – u" poeması, 1932-ci ildÉ™ yazdığı "Benerci özünü niyÉ™ öldürdü" mÉ™nzum romanı imperializmin müstÉ™mlÉ™kÉ™ siyasÉ™tinÉ™ qarşı yönÉ™lir. Onun "KÉ™llÉ™", 1932-ci ildÉ™ "Bir ölü evi, yaxud mÉ™rhumun nalÉ™si", "Bayramın ilk günü", 1935-ci ildÉ™ "ÅžöhrÉ™t vÉ™ ya unudulan adam" pyeslÉ™rindÉ™ kapitalizm quruluÅŸu kÉ™skin ÅŸÉ™kildÉ™ ifÅŸa edilir. 1932-ci ildÉ™ türk kommunistlÉ™rini yekdil mübarizÉ™yÉ™ sÉ™slÉ™yÉ™n "GecÉ™ gÉ™lÉ™n teleqram" ÅŸer toplusuna görÉ™ 5 il hÉ™bs cÉ™zasına mÉ™hkum olunur. Bir ildÉ™n sonra amnistiya É™sasında azad edilir. Sonralar ÅŸair demÉ™k olar ki, hÉ™r yeni kitabın nəşrindÉ™n sonra hÉ™bsÉ™ mÉ™hkum olunur.
1935-ci ildÉ™ yazdığı "Taranta Babuya mÉ™ktublar" poemasında, 1936-cı ildÉ™ qÉ™lÉ™mÉ™ aldığı "Alman faÅŸizmi vÉ™ irqçilÉ™ri" publisistik É™sÉ™rlÉ™rindÉ™ faÅŸizm vÉ™ onun TürkiyÉ™dÉ™ki tÉ™rÉ™fdarları ifÅŸa olunur. 1936-cı ildÉ™ ÅŸairin TürkiyÉ™dÉ™ saÄŸlığında son kitabı – "Åžeyx BÉ™drÉ™ddinin dastanı" çapdan çıxır. 1938-ci ildÉ™ sübut olunmamış ittiham É™sasında 28 il 4 ay hÉ™bs cÉ™zasına mÉ™hkum edilÉ™n Nazim HikmÉ™t məşhur "Ä°nsan mÉ™nzÉ™rÉ™lÉ™ri" epopeyasını, "HÉ™bsxanadan mÉ™ktublar" silsilÉ™sini, "MÉ™hÉ™bbÉ™t É™fsanÉ™si", "Yusif vÉ™ Züleyxa" pyeslÉ™rini vÉ™ s. É™sÉ™rlÉ™rini hÉ™bsxanada yazmışdır. 1950-ci ildÉ™ mütÉ™rÉ™qqi dünya ictimaiyyÉ™tinin tÉ™lÉ™bi ilÉ™ TürkiyÉ™ hökumÉ™ti N.HikmÉ™ti azad etmÉ™yÉ™ mÉ™cbur olur.
1951-ci ildÉ™n ömrünün sonunadÉ™k ikinci vÉ™tÉ™ni sayılan SSRÄ°-dÉ™ yaÅŸayan vÉ™ bu dövrdÉ™ 1952-ci ildÉ™ "TürkiyÉ™dÉ™", 1955-ci ildÉ™ "QÉ™rib adam", 1956-cı ildÉ™ "Ä°van Ä°vanoviç vardımı, yoxdumu", 1960-cı ildÉ™ "Domokl qılıncı" vÉ™ s. pyeslÉ™rini, ÅŸer vÉ™ poema, poeziyaya vÉ™ dramaturgiyaya dair mÉ™qalÉ™lÉ™rini yazır. SSRÄ°-dÉ™ Nazim HikmÉ™tin ssenarilÉ™ri vÉ™ É™sÉ™rlÉ™rinin süjetlÉ™ri É™sasında kinofilmlÉ™r ("Bir mÉ™hÉ™llÉ™li iki oÄŸlan", "Sevdalı bulud", "YaÅŸamaq gözÉ™ldir, qardaşım"[6], "MÉ™hÉ™bbÉ™tim, kÉ™dÉ™rim mÉ™nim") çÉ™kilir.
Novator ÅŸair olan Nazim HikmÉ™t türk É™dÉ™biyyatını yeni forma vÉ™ mütÉ™rÉ™qqi mÉ™zmunla zÉ™nginləşdirir. Onun poeziyasına kÉ™skin publisistika ilÉ™ yanaşı dÉ™rin lirizm xasdır. Türk poeziyasına sÉ™rbÉ™st ÅŸer vÉ™znini Nazim HikmÉ™t gÉ™tirir. Yaradıcılığı müasir türk É™dÉ™biyyatına güclü tÉ™sir göstÉ™rir. ÆsÉ™rlÉ™ri dünya xalqlarının çoxunun dilinÉ™ tÉ™rcümÉ™ olunub, pyeslÉ™ri bir sıra ölkÉ™lÉ™rdÉ™ tamaÅŸaya qoyulur.
1951-ci ildÉ™ Ümumdünya Sülh Åžurası Bürosunun vÉ™ 1959-cu ildÉ™n sonra isÉ™ onun RÉ™yasÉ™t HeyÉ™tinin üzvüydü.
Nazim HikmÉ™t AzÉ™rbaycan xalqının vÉ™ É™dÉ™biyyatının yaxın dostu idi. O, dÉ™fÉ™lÉ™rlÉ™ Bakıya gÉ™lmiÅŸ, AzÉ™rbaycan ÅŸair vÉ™ yazıçılarının bir çoxu ilÉ™ ÅŸÉ™xsÉ™n dost olmuÅŸ, onlarla yaradıcılıq É™laqÉ™si saxlayıb. AzÉ™rbaycana hÉ™sr olunmuÅŸ ÅŸeirlÉ™ri, AzÉ™rbaycan mÉ™dÉ™niyyÉ™tinÉ™ dair mÉ™qalÉ™ vÉ™ xatirÉ™lÉ™ri vardır. ÆsÉ™rlÉ™ri AzÉ™rbaycanda dönÉ™-dönÉ™ nəşr olunub, pyeslÉ™ri tamaÅŸaya qoyulur. BÉ™stÉ™kar A.MÉ™likov ÅŸairin "MÉ™hÉ™bbÉ™t É™fsanÉ™si" pyesi É™sasında eyniadlı balet yazÉ™b, AzÉ™rbaycanın digÉ™r bÉ™stÉ™karları ÅŸerlÉ™rinÉ™ romanslar bÉ™stÉ™lÉ™yiblÉ™r. R.Babayev "KÉ™llÉ™" pyesinÉ™ illüstrasiyalar çÉ™kib, M.Rzayeva ÅŸairin büstünü yaradır. AzÉ™rbaycan É™dÉ™biyyatÅŸünasları ÅŸairin hÉ™yat vÉ™ yaradıcılığına dair bir sıra sanballı É™sÉ™rlÉ™r yazÉ™bdır.
Nazim HikmÉ™t 1963-cü il iyunun 3-dÉ™ Moskvada ürÉ™ktutmasından vÉ™fat edib.
Azadmediatv.com
